In België zijn er zo’n vierduizend geïnterneerden, mensen die strafbare feiten hebben gepleegd maar -soms op erg twijfelachtige gronden- ontoerekeningsvatbaar werden verklaard. Eén op vier geïnterneerden zit voor onbepaalde tijd in de gevangenis zonder noemenswaardige behandeling.
Panorama dook onder in de wereld van de geïnterneerden en ontdekte hoe willekeurig psychiatrische deskundigen soms werken. Panorama toont ook de schrijnende toestanden in de gevangenissen, door het tekort aan opvang in de psychiatrie.

Internering is een onderwerp dat met de regelmaat van een klok in het nieuws komt. Denk aan de actuele discussie rond de toerekeningsvatbaarheid van Kim De Gelder. Over de thematiek van internering zijn er dan ook al tientallen publicaties verschenen. Het onderzoeksdossier Te Gek Om Los Te Lopen.

Het dossier internering is zo een van die dossiers die met de regelmaat van een klok terugkomen op het bureau van een redactievergadering. De neiging is groot om het onderwerp cynisch van tafel te vegen. De Reportersblog van Dirk Leestmans.

In Panorama ziet u ook een aantal archiefbeelden afkomstig uit het programma Spots. Spots was een programma over maatschappelijke thema’s dat op Canvas werd uitgezonden in het najaar van 2000. ‘Spots – Paviljoen F Merksplas’ werd destijds ook gedraaid door journalist Dirk Leestmans.

Tien jaar later, als Dirk Leestmans voor Panorama opnieuw gaat filmen in de gevangenis van Merksplas, blijken er nog steeds geïnterneerden te zitten die hij tien jaar eerder ook al filmde. De gelijkenissen tussen Spots (2000) en Panorama (2010) zijn treffend.

‘Internering is een loterij.’ Dat zegt gerechtspsychiater Johan Baeke. Hij weet waarover hij praat, tot voor kort deed hij zo’n 400 expertises per jaar. Maar precies bij die expertises loopt het al fout. Iedereen mag zich gerechtspsychiater noemen en elk werkt op zijn manier. Soms gaat men wel erg onwetenschappelijk te werk.

Gerechtspsychiater Lieve Dams getuigt: ‘Ik heb meegemaakt dat iemand geobserveerd werd in de cel en dat men zei : kijk, hij weigert te eten, dus hij zal wel psychotisch zijn. Maar deze man zat gewoon in de periode van de Ramadan.’

Ter vergelijking: in Nederland werkt een heel team wekenlang aan zo een verslag. Een onderzoek daar kost 50.000 euro. In België wordt 340 euro voor een deskundigenverslag betaald…..

‘Ge moet al redelijk gestoord zijn om dit werk als gerechtspsychiater nog te willen doen,’ vertelt gerechtspsychiater Chris Dillen.

Advocaten die psychiaters aanstellen, bestellen soms meteen ook de conclusie. ‘Wiens brood men eet, diens woord men spreekt,’ zo vat gerechtspsychiater Chris Dillen het samen.

En de geïnterneerde in de gevangenis? ‘Ik leef van dag tot dag en ik hoop ooit het signaal te krijgen dat ik naar een instelling mag.’ Door plaatsgebrek en door een selectieve opname van patiënten in de psychiatrie is die hoop vaak ijdel. Sommigen beseffen dat ook.

“Ik denk niet dat ik ooit nog vrij zal komen,” zo zegt een geïnterneerde. En dus leggen velen zich apathisch neer bij hun lot. “Voor mij hoeft de vrijheid niet meer. Ik wil sterven in de gevangenis.”

Ook de commissies die beslissen over de vrijlating van geïnterneerden, werken elk op hun eigen manier. En die is niet altijd even grondig en gedegen. Magistraat Peter Hartoch : “Toegegeven, ik neem beslissingen die gesteund zijn op zeer weinig informatie.” En hij voegt eraan toe: “De vraag is niet of we fouten maken. De vraag is wanneer we ze maken.”

Panorama ging geïnterneerden opzoeken in de gevangenis van Merksplas die tien jaar geleden ook al gefilmd werden. Archief- en actueel beeld zijn soms verbazend gelijklopend.

Te gek om los te lopen is een verhaal op de grens tussen crimineel en waanzinnig, tussen justitie en psychiatrie.

Een reportage van Dirk Leestmans.