We kennen het microkrediet van Mohammed Yunus als een eenvoudig maar daarom niet minder briljant idee. Een idee dat voor de eerste keer de armen van deze wereld niet benadert als arme stekkers. Geef ze een kleine lening waarmee ze een onderneminkje kunnen opstarten en zich kunnen opwerken op de economische ladder. Mooi verhaal, topidee, Mohammed Yunus kreeg er de Nobelprijs voor.
Maar uit langdurig onderzoek blijkt dat niet al goud is wat blinkt. Voor elke microkrediet succesverhaal zijn er ettelijke minder fraaie verhalen, verhalen over doorgedreven groepsdruk, torenhoge rente en nieuwe putten om andere te delven.
“Het lijkt allemaal geweldig sexy en leuk, dat verhaal van de sterke vrouw die zich opwerkt vanuit de goot, maar het evengoed een bron van veel uitbijting.” – Khuski Kabir, directeur ngo Nijera Kori.
Bovendien blijkt dat onze Nobelprijswinnaar nogal gesteld was op zijn belastingvrijstelling en dat hij een systeempje had opgezet om daar blijvend van te kunnen genieten.
En er zijn ook een aantal fundamentele vragen te stellen bij dat microkrediet. Want waarom zouden armen meer ondernemingszin bezitten dan de meer gefortuneerden?
“De meeste mensen in de wereld zijn geen ondernemers. We kunnen niet allemaal Bill Gates worden. Waarom verwachten we dat dan wel van arme mensen.” – Thomas Dichter, ontwikkelingshulp consulent.
“De manier waarop microkrediet werkt, over heel de wereld, is niet duurzaam. Het zijn gewoon bankzaken op de kap van de armste van de armen. Het duwt die mensen gewoon dieper de armoede in.” – Shahidur Rahman, ActionAid International.
The Micro Debt – DR, 2010.
24 reacties ↓
1 Philip Deboever // 12-04-2011 om 19:55
Eerlijk gezegd zie ik het verschil niet met onze westerse “normale” banken. Zij worden ook rijker en rijker op de kap van de werkende mens. Onze koopkracht daalt ook. Zelf ben ik niet arm maar technisch gezien wordt ik wel “armer”. Dus in principe is er geen verschil. Maar niemand heeft kritiek op onze bankensysteem. Vreemd !
2 Christina Lambrecht // 12-04-2011 om 18:25
Heel interessant. Maar of we nu MY met de vinger moeten wijzen? De bedoelingen waren wellicht goed, maar zoals bij elk geldsysteem met voorwaarden gaat het de verkeerde kant uit: ook bij ons kunnen de mensen de vele verleidelijke kredieten niet meer terug betalen, we leven allemaal in een schuldensysteem waarvan de ene gewoon armer wordt en de andere rijker.
Het zou anders kunnen! Wanneer gaat Panorama een programma maken rond het burgerinkomen dat gegarandeerd is, universeel en onvoorwaardelijk en toegekend wordt aan elke burger: man, vrouw, arm rijk, werkende niet werkende. Te weinig plaats hier om over uit te wijden, gewoon eens rondkijken: in Frankrijk maakte vorige maand Dominique De Villepin een gedurfde uitspraak: geef een burgerinkomen (Allocation Universelle) aan elke Franse burger; de Franse ecolo’s organiseren nu donderdag een groot debat bij Parijs en nodigden Philippe Van Parijs uit (BIEN.org of Basic Income Earth Network) de oprichter van BIEN, professor uit eigen land (uclouvain)en gewaardeerde gast op Canvas, RTBF en andere Belgische zenders. (Hij is ook bezig met de Pavia Group en Rethinking Belgium)In Duitsland, Oostenrijk, Zwitserland is het basisinkomen hot item en staat op de politieke agenda’s!
Ook heel goed uitgewerkt: het studiemateriaal van Vivant Europe en ook vroeger Panorama journalist Dirk Barrez, vandaag auteur van Het mondiaal uitzendkantoor en Van eiland tot wereld en oprichter van PALA.be (Global society). Genoeg mensen (en materiaal!) om een programma rond het basisinkomen te maken en alvast heel veel kijkers gegarandeerd!
3 K.M. // 12-04-2011 om 11:10
Wie ooit geloofde dat financiële diensten ‘de’ oplossing voor het armoedeprobleem bieden, zal na de Panorama-reportage over microfinanciering eindelijk terug met beide voeten op de grond staan. Maar de reportage biedt jammer genoeg een te eenzijdig negatief beeld van een zeer diverse sector. Excessen mogen aan de kaak gesteld worden maar de sector wordt afgebeeld als een aaneenschakeling van dubieuze praktijken die enkel gericht zijn op snel geldgewin op de kap van armen. Het is eveneens jammer dat Panorama in haar duiding niet verwezen heeft naar nieuwsfeiten die in de reportage achterhaald zijn (zie vb http://www.microcapital.org).
Microfinanciering is vooral een geschikt middel om mensen de kans te geven zich te ontplooien. Kredietwaardigheid of het waard zijn om een krediet te krijgen is een belangrijke boodschap die een positieve ommekeer in het leven van arme mensen kan betekenen. Om succesvol te zijn, mag microfinanciering zich niet beperken tot financiële transacties van sparen, kredietverlening of verzekeren. Microfinanciering moet altijd gepaard gaan met sociale begeleiding, opleiding en vorming in alle mogelijke aspecten van het zaken doen, sociale en professionele dienstverlening, allerhande belangenbehartiging, samenwerkingsverbanden met lokale en hogere overheden om een ondernemingsklimaat te bevorderen, enz…
Vanuit BRS werken we intensief samen met verschillende ngo’s en investeringsorganisaties in de sector van microfinanciering. Aandacht voor sociale performantie, transparantie, goed bestuur en controle maken integraal deel uit van deze programma’s. Deze relatief jonge en groeiende sector moet alle kansen krijgen om zich verder te ontwikkelen. Vanuit een coöperatieve geest pleit BRS ervoor dat de cliënt centraal moet staan. Winst maken is hierbij een noodzaak om continuïteit te verzekeren.
Kurt Moors
BRS
4 Pol // 11-04-2011 om 22:04
Hoe naïef te denken dat die leningen renteloos zijn…
5 Tony Verbeeck Leest // 11-04-2011 om 17:37
Bankiers behoren tot de groep verkopers van geld. Elke verkoper is niet in staat om zijn kost te verdienen zonder de mensen te bedriegen. Zo ook de bankiers niet. Zowel in België als over de rest van de wereld. Zij behoren dan ook tot de laagste klasse van onze maatschappij. Als hun klanten een figuurlijke lange arm hebben die hen beschermd, zullen de klanten mischien minder zwaar bedrogen worden dan de hulpeloze klanten. Zowel in België als in de rest van de wereld. Het doel van een bankinstelling is slechts: geld verdienen aan geld. Waar ook ter wereld. Desnoods met de genadeloze microcredieten. De bijbel verteld het al, het grootste onrecht dat een mens kan aangedaan worden is geld vragen voor het uitgeleende geld. Waar ook ter wereld.
6 Ir K. Kuiper // 11-04-2011 om 15:40
Interessante Panorama uitzending. Gaf goed totaalbeeld, weinig succes verhalen, veel ellende als je amateurs het werk laat doen. Leuk te zien hoe sommigen zich al aan het indekken zijn (Morduch) als het ware gezicht van microkrediet eindelijk de hype overneemt.
Misschien gaan mensen nu eens kijken wat de 300 jaar microkrediet ervaring ons heeft geleerd. Yunus is een laatbloeier met een start in Bangladesh in 1976. Indonesia had er toen al 80 jaar ervaring opzitten, goed gedocumenteerd. De Volksbank daar (BRI) is groter dan Grameen, en heeft ook enige tientallen miljoenen microspaarders. Hadden geen donorgeld nodig om te groeien en winstgevend te zijn. Maar na meer dan 100 jaar microkrediet is Indonesia nog niet vrij van armoede, ondanks honderden volksbanken, duizenden dorpsbanken en pandhuizen (de grootste verstrekker). Ierland begon in 1720 (dominee Jonathan Swift) met zijn Irish Loan Funds (300 stuks), is ook veel documentatie van; daar was wel een anti-armoede effect.
Rente percentages zeggen niets als je niet ook het inflatiepercentage erbij vermeldt, dat moet je ervan aftrekken om de reële rente te krijgen. Dan valt 20 – 30% vaak wel mee.
Beginnen met terugbetalen de week na ontvangst van de lening hoeft helemaal niet slecht te zijn. Werd in de jaren 1920 ook al in Indonesia gedaan, met succes. Gaat ervan uit dat een familie meerdere bronnen van inkomsten heeft. In Indonesia b.v. is het heel normaal om 4 a 5 inkomstenbronnen te hebben (interessant detail: de moeder van president Obama deed daar onderzoek naar in 1988 bij BRI). Terugbetaling is dan gebaseerd op de familie cashflow. Daar moet de bankmedewerker natuurlijk wel naar kijken, en dat hebben ze bij Grameen Bank duidelijk niet gedaan. Slechte leningen zijn meestal het resultaat van slechte bankiers, niet van slechte klanten. Yunus is een goede prater maar niet zo’n goede bankier (oud-collega van me).
Ir Klaas Kuiper
(gepensioneerd micro-bankier)
7 F.R. // 11-04-2011 om 13:29
Trias geeft in bijgaand artikel een genuanceerder beeld van microfinanciering: http://bit.ly/hAg9zq
8 Marijke Bontinck // 11-04-2011 om 10:41
Maak armoede hip!
We zijn met genoeg armen en er is niks kwalijks aan.
Dat men arme mensen belaagt en bedriegt, en dat het nog werkt ook, is een schande. Het argument van de inflatie om zo’n hoge interesten te vragen is redelijk bizar: dan weet men toch op voorhand dat de hele handel onhaalbaar is, nee? Dat is simpele bedriegerij. Waar zijn de democratische stucturen waar deze mensen een beroep op kunnen doen? Misschien wordt er beter in zoiets geïnvesteerd ipv het elk voor zich economisch verhaal waar uiteindelijk moord en zelfmoord uit voortkomt. Stop die idiotie dat iedereen een ondernemer zou zijn en dingen moet verkopen, en dan nog moet betalen als het niet lukt. Scheld die mensen hun schuld kwijt. Het was gegeven geld als ik het enigszins begrepen heb. Waarom moet iemand daar iets aan verdienen? Als ik iets geef, verwacht ik ook geen return. Gegeven is gegeven. Weg! For the better being of whatever. Or worse.
Het leek een goed idee dat Grameengedoe, maar het is blijkbaar gecorrumpeerd. Iemand die een Nobelprijs krijgt is toch sowieso rijk… het probleem zal daar niet direct liggen; wellicht in de afgeleiden. Maar rijkdom is sowieso niet juist in deze wereld. Het is zelfs belachelijk indien niet gedeeld.
Start again!
9 Hans Rood // 11-04-2011 om 08:43
Uitstekende documentaire die haarfijn de problemen rondom microkrediet weergeeft.
10 Martin Viaene // 11-04-2011 om 07:12
Dit dokument van Panorama valt op door zijn onvolledigheid en eenzijdigheid en geeft bijgevolg een verkeerd beeld aan de kijker van wat microkredieten inhouden in de wereld. Zoals er verschillende soorten banken zijn zo zijn er ook verschillende soorten microkredietinstellingen. Er zijn er ook zeer veel die goed functioneren. Voorwaarden zijn: 1) men moet vooraf degelijk analyseren als iemand een krediet kan ontvangen en het dus haalbaar is terug te betalen; 2) de kredietverlening mag niet alleen staan en moet vergezeld zijn door ondersteunende diensten (bvb opleiding in eigen administratie, betere landbouwtecgnieken, enz); 3) er moet een gepersonaliseerde relatie bestaan tussen kredietinstelling en klant; de klant moet zich geïdentificeerd voelen met de instelling en vice versa (daarvoor zijn coöperatieve systemen interessant); meestal is het niet goed dat de kredietinstelling te groot wordt.
Ook nog te vermelden dat in het progamma blijkbaar intentioneel een negatief beeld wordt weergegeven: bvb ze spreken over interest van 100% om blijkbaar indruk te maken. Maar als er in dat land 90% inflatie is dan is 100% een heel degelijke interest. Bovendien kun je zomaar niet zeggen dat Yunus corrupt is. Het is geweten dat in het verleden de microkredietinstellingen veelal geen belastingen moesten betalen. Dat maakte het voor hen mogelijk om lagere interesten aan te bieden. Dan plots belastingen betalen noodzaakte hen de interesten te moeten verhogen. Dat was waarschijlijk ook het probleem van Yunus. Maar schilder hem daarom niet af als een corrupte kerel. Er zijn er veel slechtere in het bankensysteem. Wie werpt de eerste steen.
Dit alles maakt dat dit programma een vertekent beeld geeft van de werkelijkheid omtrent microkredieten. Dat microkrediet een mislukt idee is, is een heel onterechte en ondoordachte uitdrukking, die de kijker negatief doet denken over degelijke bestaande intiatieven die daardoor onterecht benadeeld worden. Microkredieten zullen zoals banken altijd moeten bestaan voor de ontwikkeling van landen, maar dan wel juist opgezet en zo zijn er voldoende positieve voorbeelden. Dus men kan niet zeggen dat het een mislukt concept is !! Het zou ethisch correct zijn dat Panorama nu ook eens andere betrokken partijen omtrent microkredieten aan het woord laten die ook de andere, meer posttieve en daarom niet minder realistische kant van de medaille kunne tonen. Men moet daarom niet zover gaan als Grameen en Noorwegen. Beter zouden uit België gesproten initiatieven voor de Belgische kijker getoond worden en besproken. En zo zijn er !
11 jo // 11-04-2011 om 05:06
Het is jammer dat een kwaliteitsprogramma als Panorama hier zo kort door de bocht gaat. In regio s waar de microkrediet sterk gecommercialiseerd is bestaan deze wanpraktijken zeker. Echter in het merendeel van de regio s gaat het om lokale initiatieven die een dienst verstrekken waar lokale ondernemers en boeren om vragen en waar de banken niet zijn. Een lening is een doodnormale zaak en inderdaad heeft een kost door de hoge arbeidsintensiteit. Impact is moeilijk aantoonbaar maar er zijn er diverse zoals bijvoorbeeld van Brac. Vaak wordt krediet ook aangeboden samen met trainingen, stijgt de eigenwaarde van vrouwen etc, We hebben baat bij een gefundeerde visie op microkrediet en moeten per regio kijken hoe we microkrediet kunnen inzetten want het blijft nog steeds 1 van de belangrijkste criteria tot ontwikkeling. Hopelijk komt er een 2de reportage die de diverse invalshoeken belicht.
12 A.T duiker // 11-04-2011 om 00:28
Wat mij in de documentaire opviel, is dat de meeste gedupeerden niets begrepen van het hele micro systeem. Ze lenen geld, maar begrijpen niet dat je dan uiteindelijk meer geld moet terug betalen. Hoe kun je als bank vol houden dat je mensen probeert te helpen als je ze papieren laat tekenen terwijl ze niet eens weten wat ze tekenen? Dat klopt gewoon niet. Waarom worden die mensen van te voren niet goed voorgelicht over de risico’s etc? Als je echt zo graag die mensen wilt helpen dan verwacht je betrokkenheid of niet soms?! Hoe eerlijk en oprecht zijn die mensen die bij deze bank werken en dit plan moeten uitvoeren? Welke instructies krijgen ze? Is dit systeem wel corruptie vrij?En degenen die dat geld komen innen en dan tegen zo’n vrouw die niet kan terug betalen zeggen : Ga maar als hoer werken? Jammer dat we daar nog niets van gezien hebben. De moeite voor een onderzoek waard..Wat voor constructies krijgen zij en van wie? Het zou mij niets verbazen als daar ook iets niet helemaal spoort.Wat ik mij ook afvraag: Banken hebben sinds de crisis een behoorlijke graai cultuur laten zien hier in het westen?! Waarom zou de mentaliteit van banken in landen als India en Bangladesh beter zijn?Een westers sprookje dat we graag willen geloven?Ik vond het een zeer boeiende documentaire en ik hoop dat er nog een vervolg komt. Er zijn nog voldoende vragen en wellicht leidt meer informatie tot betere oplossingen.
13 Frederic DeC // 10-04-2011 om 23:04
De reportage geeft geen volledig beeld van microkredieten. Het wordt allemaal veel te negatief voorgesteld en de mogelijke verbeteringen komen er evenmin aan bod. Zo is het dom om microkredieten te geven aan mensen die hun kind naar school willen sturen. De ‘return on investment’(ROI) van onderwijs krijg je niet na een week maar pas na vele jaren. Het probleem ligt dus bij de bevolking die te laag geschoold is om dit in te zien. Commerciële instellingen zijn praatjesverkopers en buiten die mensen natuurlijk uit. Enkele mogelijke verbeteringen: de arme bevolking beter informeren over de gevaren van microkredieten, microfinanciering enkel toelaten voor ondernemingen met een snelle ROI, grotere leningen uitschrijven waardoor de relatieve monitor-kosten en dus de interest kan dalen. Monitor-kosten kunnen ook dalen als het personeel van de bank vrijwilligers zijn: een coöperatieve bank dus, zoals Mooriben in Niger. Met de winst die microkredietinstellingen maken, kunnen bovendien business consultants gefinancierd worden die de gevallen van insolvabiliteit kunnen terugdringen,…
14 Johan van Schyndel // 10-04-2011 om 22:33
Het is overal en in elk land dat de kleine man uitgemolken wordt aan woekerwinsten.Dit is nogmaals het bewijs.Lang leve de banken ! ! !
15 regendörp christel // 10-04-2011 om 22:00
Ik heb panorama met intresse bekeken en weer moeten vaststellen dat alle goede initiatieven weer misbruikt worden om eigen zakken te vullen.hoe meer zulke wanpraktijken aan het licht komen-en dat is goed zo-hoe minder de mensen nog gaan storten voor goede doelen en dat is dan weer in het nadeel van de armen.zo worden zij steeds meer in de verdruking gedreven en kunnen niet aan de armoede ontsnappen,wat zeer spijtig is;groetjes christel
16 Roger DG // 10-04-2011 om 22:00
Het mag duidelijk zijn dat er verschillende oorzaken zijn waarom het systeem niet werkt:
Eerst en vooral de woekerrente en de te snelle start van de terugbetaling. Wie een visvijver aanlegt, heeft pas maanden later de opbrengst van zijn verkoop van volwassen vissen. Dat weet toch iedereen.
Daarnaast is er de gebrekkige voorlichting van de kredietnemers , sommigen staan er niet bij stil dat na een som geld gekregen te hebben onmiddellijk ook moet begonnen worden met de schuld afbetalen.
De bank is daar te lichtzinnig mee omgegaan.
Het zou beter zijn dat deze mensen eerst sparen zonder te moeten lenen.
Het concept is alleen maar goed voor die enkelen die het goed begrepen hebben en die ook een beetje geluk hebben.
17 Lucie Evers // 10-04-2011 om 19:18
Natuurlijk zijn er mensen met microkredieten die niet uit de armoede geraken. Naast financieel krediet, moeten immers heel wat andere voorwaarden vervuld zijn opdat het krediet wordt omgezet in meerwaarde. Die meerwaarde moet zowel de kost van de lening, de lening zelf als de levensverbetering financieren. Dat is natuurlijk veel gevraagd. Dat betekent klanten met een microkrediet al in een bepaald stadium van ontwikkeling moeten zitten. En de criteria woreden zeker niet bij elke instelling, of elke afdeling, goed uitgewerkt of toegepast. Vooral ook omdat het goed begrijpen van noden maar ook haalbaarheid van een krediet heel wat culturele drempels heeft. Ook de lokale middenklasse kan niet altijd goed inschatten wie er echt aan toe is om met een microkrediet ‘goed’ aan de slag te gaan.
Er wordt ook gezocht naar een meetsysteem om de sociale impact te meten, zodat we niet – zoals in de reportage- moeten voortgaan op losse getuigenissen en typische anekdotiek.
Het concept blijft overeind staan, maar de implementatie is niet evident… Zoals niets dat met armoede te maken heeft, evident is… Er bestaat geen mirakel tegen armoede, en microkrediet is dat ook niet. Het is een oplossing voor een bepaald soort armoede, een bepaald soort armen, een bepaald soort gemeenschap met een bepaald soort niveau van economische activiteit en ontwikkeling.
Een ander verhaal is de interne ROI en de winstgevendheid van microkrediet instellingen. Een deel van de verantwoordelijkheid ligt overigens ook bij de (westerse, wereld) monetaire markten… Tenslotten moet het geld ergens vandaan komen.
De werkingskost van microkrediet ligt erg hoog, het is erg arbeidsintensief. En bovendien is het risico op mislukken hoog, zoals ook gezegd in de reportage. Maar het is van wezenlijk belang dat, wanneer de andere voorwaarden vervuld zijn, net dat ene microkrediet niet zou bestaan voor diegene voor wie het de uitweg uit de armoede is.
18 Claire Venema // 10-04-2011 om 19:18
Ongebreidelde hebzucht en egoïsme, dat zijn de oorzaken van deze praktijken, maar we zullen er zelf aan ten onder gaan …
Hopelijk wil de heer Keulemans het anders gaan doen?!?
19 Roland Rotsaert // 10-04-2011 om 19:14
Ik had lang uitgekeken naar het programma, maar ik vind niet dat een evenwichtig beeld van microfinanciering gegeven werd. Er was iets teveel tranerig gedoe. Het is al jaren bekend dat er van alles fout loopt, bijvoorbeeld omdat men krediet geeft aan mensen die het niet nodig hebben, daardoor boven hun stand gaan leven en in de problemen raken. De vele enthousiaste verhalen waren vaak te mooi om waar te zijn. Men sprak echter niet graag over mislukkingen – er was eindelijk eens iets positiefs na vijftig jaar flops in de ontwikkelingshulp… Anderzijds is het ook niet allemaal slecht: de hoge intresten zijn normaal, want het beheer van microkredieten is arbeidsintensief. Als Canvas nog wat geld over heeft, kan misschien gezocht worden naar een reportage over Likelemba (of Afrikaanse tontine). Ik ben benieuwd of dat inheems kredietsysteem beter werkt dan import uit het westen.
20 Claire Venema // 10-04-2011 om 19:14
Het maakt me woedend, deze pratijken, waardoor westerse ondernemers zich verrijken ten koste van mensen die werkelijk niets hebben! Het Gouden Kalf wordt volop aanbeden en Yunus maakt zich schuldig aan misdaden tegen de menselijkheid, maar hoe kunnen we dit stoppen? Wie is er nog werkelijk begaan met de medemens???
21 jo vervoort // 10-04-2011 om 19:08
Ik waag er mij niet aan een oordeel te vellen over de Grameen Bank en al wat M.Yunus onderneemt. Maar ik vind wél dat u een ernstig risico loopt van veralgemening door gelijkschakeling van mikrokrediet=Yunus= Grameen. Zijn er nog andere initiatieven, bv. in Afrika en Z.Amerika ? Ik ken er zo wel, en waarom komen die niet aan bod ? Was er geen documentaire te koop ? Panorama mag voor mij méér zijn dan een aankoopdienst. Jammer.
22 Shakila // 10-04-2011 om 19:05
Het enige wat ik doe is huilen; wat doen wij deze mensen toch allemaal aan… en die engelse meneer zei op het laatst dat er nog meer onderzoek gedaan moet worden, voordat men een oplossing heeft… Hij bedoelt dat ze nog meer mensen willen uitbuiten, voordat ze een oplossing voor ze hebben… zelfs ik als leek zie de oplossing al…
treurig hoor
23 Beel Dirk // 25-03-2011 om 10:02
F.W. Graefe zu Baringdorf heeft groot gelijk als hij zegt dat de overvloed aan voedsel de oorzaak van verkwisting is. Europa moet minder en gezonder voedsel produceren, met een betere prijs voor de producent.
24 Jack Keulemans // 14-03-2011 om 09:53
Ik ben sinds kort betrokken bij aankopen van kleine boeren in ontwikkelingslanden in dat kader ook met het verstrekken van micro kredieten. Ik heb er inderdaad wat problemen mee vooral gezien de enorme kosten van de leningen en ben derhalve zeer geinteresseerd in de resultaten van dat langdurig onderzoek. Kunt U mij helpen aan de resultaten van dat ondezoek of de bron en titel van het onderzoek?
Met vriendelijke groeten
Jack Keulemans
Reageer!
Je reactie is welkom indien ze vergezeld gaat van je voornaam, naam en een behoorlijk e-mailadres. Je kunt aan de moderator vragen om enkel je initialen of voornaam te vermelden. Klik hier voor de gebruiksvoorwaarden van onze fora.